Bijna dag op dag een jaar geleden trokken we naar de stembus voor verkiezingen op alle bestuursniveaus in België en Europa. Welke conclusies kunnen we een jaar later trekken?
De wereld draait door!
In Europa - en zowat overal ter wereld - verliezen rechts en extreemrechts geen terrein. Integendeel! Hun walgelijke ideeën vinden steeds meer ingang en worden almaar vaker gebanaliseerd. De resultaten van recente verkiezingen in heel Europa suggereren dat de democratie en de rechten en verworvenheden van werkende mensen in groot gevaar zijn.
De geopolitieke situatie wordt er ook niet beter op. Integendeel. De genocide in Palestina laat de hele wereld onverschillig; de Amerikaanse president en zijn Russische tegenhanger drijven openlijk de spot met de rest van de planeet door te spelen met landen en hun bevolking als waren het huizen en hotels in Monopoly; de burgers van Soedan, Congo en vele andere landen zijn aan het afzien maar we hebben de tijd of de moed niet meer om aan hen te denken.
En in België?
Het duurde meer dan zes maanden om een federale regering op poten te zetten. Amper vier maanden na de installatie ervan is de ravage al bijzonder groot: de beperking van de werkloosheidsuitkeringen in de tijd is een feit. Rechts verdedigt deze maatregel door te zeggen dat niemand er nu nog voor kan kiezen om zijn hele carrière werkloos te blijven. Alsof dat een keuze zou zijn! Wist je dat de bedrijven elk jaar bijna 52 miljard euro aan overheidssteun ontvangen, terwijl het budget van de werkloosheid amper drie miljard is?!
In werkelijkheid zijn er maar een handvol van die zogenaamde profiteurs waartegen de regering zo graag van leer trekt, en de meeste mensen die uit de werkloosheid zullen worden uitgesloten zijn mensen met onvolledige loopbanen die in de praktijk niet “profiteren” maar gewoon geen (stabiele) job kunnen vinden. De hervorming van de arbeidsmarkt kondigt zich even verwoestend aan: van werknemers zal niet-onderhandelde, buitensporige flexibiliteit worden geëist. En dat terwijl er al zo veel vragen rijzen naar de opleiding van werknemers, de afstemming tussen vacatures en werkzoekenden en vooral het schrijnende gebrek aan beschikbare jobs.
En als kers op de taart wordt er tegen het einde van de zomer een pensioenhervorming aangekondigd die iedereen zal treffen, behalve de meest welgestelden.
Het is duidelijk dat het beleid van de regering erop gericht is om mensen uit te sluiten, om te snoeien in de uitgaven van de sociale zekerheid en om het de werkgevers nog makkelijker te maken met extra tewerkstellingssteun, zonder dat daar nieuwe jobs tegenoverstaan.
En laat ons wel wezen: het doorschuiven van de kost van de werkloosheid van het federale niveau naar de OCMW’s en dus naar de gemeenten is een nauwelijks verholen staatshervorming. Niet vreemd als je weet dat Bart De Wever aan de knoppen zit. Nochtans maakt de werkloosheid maar een paar procent uit van het globale budget van de sociale zekerheid. Door deze hervorming zullen steden en gemeenten in grote financiële problemen komen. Het is ook een heel deel van de sociale zekerheid dat van het federale niveau naar de gemeenten wordt overgeheveld. Zo wordt de werkloosheidsverzekering een vorm van bijstand. Het laatste vangnet vóór armoede. En bovenal een ontmanteling van onze nationale solidariteit, de basis van de sociale zekerheid! Dit dogmatisme zal maar weinig opleveren in de wedloop naar de sanering van de overheidsfinanciën.
Ook de jacht op zieken is geopend. Het ordewoord is “activeren en productief zijn”. Er wordt ook jacht gemaakt op artsen met een zogezegd bedrieglijk voorschrijfgedrag.
De Arizona-regering wil de heilige graal van 80% werkzaamheidsgraad binnenhalen. Enkele dagen geleden kopten de kranten dat België onlangs het gemiddelde werkloosheidscijfer in de eurozone en zelfs van de EU had overschreden.
Het Planbureau bevestigde onlangs dat Arizona de 80% werkzaamheidsgraad en de zichzelf gestelde begrotingsdoelen niet zou halen. En heel recent heeft het ratingbureau Fitch de kredietwaardigheid van België verlaagd. Toch worden er elke dag radicaal-rechtse maatregelen genomen... Begrijpe wie kan!
Wat moeten we van deze regering denken? Haar maatregelen zijn louter dogmatisch. Ze zijn onnodig en/of schieten hun doel voorbij.
Onnodige dogmatische maatregelen
Laten we enkele maatregelen van de regering even kort analyseren. En laten we eens kijken of ze echt voor nieuwe jobs gaan zorgen, kwaliteitsvolle jobs dan wel, of dat ze gewoon mensen gaan uitsluiten om wat te kunnen besparen op de overheidsfinanciën.
1. Uitsluiting uit werkloosheid: zal niet één job creëren. Wie uitgesloten wordt, zal in armoede en onzekerheid terechtkomen. Breekt met het principe van een federale sociale verzekering die wil dat je een vervangingsinkomen krijgt wanneer je zonder werk valt.
2. Jacht op zieken: zal niet één job creëren. Integendeel, de maatregel zal alle werknemers die zieken vervangen eruit werken. En zal wie uitgesloten wordt, in armoede en onzekerheid doen belanden. Ook hier komt het principe van de sociale verzekering op de helling te staan.
3. Herinvoering van proefperiode: zal de arbeidsmarkt flexibeler maken en het gemakkelijker maken om werknemers tijdens de eerste maanden van hun contract te ontslaan.
4. Begrenzing van opzegtermijnen en ontslagvergoedingen tot maximaal 52 weken (12 maanden) voor contracten die na 1/1/2026 verbroken worden. De bestaande grens was 24 maanden voor contracten die vanaf 2013 gesloten waren, dus ook hier ligt een manier om makkelijker te ontslaan op tafel. Bovendien wordt geen rekening gehouden met de datum waarop het contract is gesloten om de norm te veranderen, maar wel met de datum van verbreking. Met dit soort maatregelen valt te vrezen dat bedrijven ontslagen zullen uitstellen tot januari 2026, eens lange opzegtermijnen niet meer mogelijk zijn. Wat een buitenkans en mooi cadeau voor de werkgevers. Zeg maar dag met het handje tegen verworven werkjaren en tegen solidariteit dankzij de sociale zekerheid.
5. Uitzendcontracten van onbepaalde duur: dit principe bestaat al enkele jaren, maar werd nog niet toegepast omdat hierover nog geen cao was gesloten.
De minister zet de sociale partners onder druk om tegen september 2025 een cao af te sluiten binnen het paritair comité voor de uitzendarbeid. Als dat niet lukt, mogen we ons eraan verwachten dat hij zelf met de implementering zal afkomen.
In de praktijk bevat dit uitzendcontract van onbepaalde duur al een principiële tegenstrijdigheid. Hoe kan je bij uitzendwerk immers van onbepaalde duur spreken? Er stellen zich heel wat vragen: wat gebeurt er tussen verschillende opdrachten in? Zal het uitzendkantoor de werknemer betalen als er geen opdracht is, of zal het economische werkloosheid kunnen inroepen en moet de gemeenschap dat dan in feite betalen? Onder welk paritair comité vallen deze werknemers? Kan een werknemer een opdracht weigeren? Zal dit worden beschouwd als werkweigering?
En er is nog een ander aspect aan deze hervorming: aangezien minister Clarinval vraagt om de paritaire comités tegen januari 2027 te harmoniseren en te vereenvoudigen, geeft hij een ferme boost aan het paritair comité voor de uitzendarbeid, dat op termijn - via de invoeginterims en de uitzendkrachten van onbepaalde duur - het enige bestaande paritair comité zou kunnen worden, of op zijn minst het meest bepalende. Van nieuwe kwaliteitsvolle jobs zal dus geen sprake meer zijn. Er was de invoeginterim, die bedoeld was als een opstap naar een vast contract, die de inschakeling bevorderde en in zekere zin de proefperiode verving. Waar zal die vorm van interimwerk nog toe dienen als de proefperiode weer wordt ingevoerd en uitzendwerk van onbepaalde duur de loopbaankeuze van je werkgever wordt?
6. Uitbreiding van flexi-jobs naar alle sectoren: flexi-jobs zijn destijds in het leven geroepen om zwartwerk in de horeca tegen te gaan. Nu worden ze overal de norm als een niet-belaste, hyperflexibele job ter aanvulling van een inkomen dat te laag is om te leven van een andere baan of het pensioen. Deze flexi-jobs staan open voor gepensioneerden en werknemers die al minstens 4/5de tijds werken. Op termijn zullen ze rechtstreeks gaan concurreren met deeltijdse werknemers. In werkelijkheid zullen ook deze flexi-jobs geen jobs creëren, integendeel, want ze zijn een aanvulling op een pensioen of een andere baan (die dus al meetelt voor de werkzaamheidsgraad). Niemand zal uit zijn statuut van werkloze geraken dankzij een flexi-job. Bovendien zullen deeltijdsen geen bijkomende uren meer kunnen werken, want die kosten de werkgever méér dan het inzetten van een flexi-jobber. Maar is het niet de taak van de regering om maatregelen in te voeren die iedereen aan een echte vaste job helpen? Is het niet aan de regering om ervoor te zorgen dat de jobs van goede kwaliteit zijn? We moeten kunnen leven van het inkomen uit één job!
Op deze flexi-jobs moet maar gedeeltelijk sociale zekerheid en helemaal geen belasting worden betaald. Ze zijn dus geldverslindend voor de overheidsfinanciën. Ze nemen voortdurend in aantal toe, en dan is de uitbreiding naar alle sectoren nog niets eens in werking getreden. Flexi-jobs zullen dus contraproductief zijn voor het verbeteren van de overheidsfinanciën, want ze nemen de plaats in van jobs waar wel sociale zekerheid en belastingen op worden betaald. Ook hier zullen de werkgevers de enige winnaars zijn, zowal qua kosten als qua flexibiliteit.
Met een loonstop zoals die voor de komende twee jaar door de regering is georganiseerd en bevestigd, zal een flexi-job soms de enige manier zijn waarop werknemers met een laag loon hun koopkracht echt kunnen verhogen. Méér werken om méér te verdienen! Duidelijk een rechts principe!
Toch terloops even opmerken: via collectieve arbeidsduurvermindering kan het evenwicht tussen werk en privé beter worden bewaard, krijgen de overheidsfinanciën en de sociale zekerheid meer middelen binnen want op het loon worden bijdragen betaald en kan dankzij vervanging de werkzaamheidsgraad worden opgetrokken. Waarom zouden we hier geen werk van maken? Dit idee moet meer dan ooit verder uitgewerkt worden, zeker gezien de ontwikkeling van artificiële intelligentie en de gevolgen daarvan op de evolutie en het volume van de tewerkstelling.
7. Verhoging van aantal uren studentenarbeid: de regering brengt jongeren in rechtstreekse concurrentie met werknemers, en dan vooral met deeltijdsen. Ook hier gelden verlaagde sociale bijdragen en erg weinig of helemaal geen belastingen, afhankelijk van de verdiende bedragen. Eens te meer kunnen de werkgevers hiermee echt besparen en wordt maar een beperkt aantal kwaliteitsvolle jobs gecreëerd. En eens te meer worden werknemers in groepen ingedeeld, wat de concurrentie en antipathie tussen deze groepen aanwakkert. Verdeel en... heers! Wat in het oude Rome gold, komt weer in de mode.
8. We zouden het ook nog kunnen hebben over de annualisering van de arbeidstijd, zondagswerk, nachtwerk dat gemakkelijker wordt gemaakt en onbeperkte, goedkope overuren. Al deze maatregelen creëren geen extra jobs en zorgen er niet voor dat iemand die werk zoekt er ook zal vinden, maar maken de arbeidsrelatie alleen maar flexibeler en individueler. Werknemers inschakelen wanneer je ze nodig hebt, zonder ze te moeten aanwerven en ze minder kunnen betalen, dat is het credo van de regering.
Een doemscenario dat ons moet aanzetten tot sociaal weerwerk
Op minder dan vier maanden tijd werden al deze maatregelen genomen of zullen ze in de komende weken worden genomen.
Al deze maatregelen zullen er op de een of andere manier toe leiden dat er minder of zelfs geen jobs meer worden gecreëerd met een loon waarop sociale bijdragen en belastingen worden betaald, wat de middelen voor de sociale zekerheid en voor de openbare diensten zal inperken.
Als men moet saneren, dan is de enige manier zorgen voor meer inkomsten voor de openbare diensten en de sociale zekerheid. Saneren mag niet neerkomen op snoeien in de uitgaven van de sociale zekerheid en de openbare diensten, zoals Arizona doet.
Arizona laat de staatskas leeglopen en blijft cadeaus geven aan de werkgevers, waarvan we al weten dat ze geen kwaliteitsvolle jobs creëren. De werkgevers zijn daar trouwens helemaal niet toe verplicht! Daarrond is niets voorzien! Deze regering en deze werkgevers gaan de werknemers alleen maar in steeds grotere onzekerheid achterlaten. En onzekerheid betekent armoede, isolement, instabiliteit, kwetsbaarheid en geweld.
Pijlers worden weggeslagen!
Op vier maanden tijd kwamen dus alle pijlers van de sociale zekerheid - ziekte, werkloosheid, invaliditeit en pensioenen - op de helling te staan! Als je iemand als Georges-Louis Bouchez bezighoort, zou zelfs het groeipakket (voorheen kinderbijslag) vanaf een bepaald aantal kinderen kunnen wegvallen.
Als verkiezingsbelofte pakte rechts uit met € 500 per maand extra in de portemonnee van de werknemers. Daar is niets van aan. Als je tegen 2029 al € 100 per maand extra in je zak hebt, zal je al blij mogen zijn. En in de praktijk zal deze maatregel de gemeenschap heel veel geld kosten, want zowel de hoge als de lage lonen profiteren hiervan. Het zijn dus geen maatregelen die bedoeld zijn om de lage lonen op te trekken, maar dure vormen van belastingvrijstelling die voor iedereen gelden, of ze die nu nodig hebben of niet.
Een ander belangrijk punt is de vertraging van de indexering. Dat gebeurt nu al voor de pensioenen. Het is een eerste stap in de richting van een loutere afschaffing van de loonindexering.
Nog een voorbeeld van een schandalige regeringsmaatregel is de begrenzing van de socialezekerheidsbijdragen voor de hoogste lonen, die van meer dan € 340.000 per jaar. Ook dit is problematisch. Deze maatregel zal de gemeenschap veel geld kosten en omvat het principe om niet langer bijdragen te betalen op je volledige loon. Anders gezegd wordt een principe van begrenzing van sociale bijdragen ingevoerd, wat in strijd is met het basisprincipe van de sociale zekerheid waarbij sociale bijdragen worden geheven op het volledige loon en de uitkeringen begrensd zijn. Opnieuw een maatregel die illustreert hoezeer de solidariteit tussen werknemers wordt losgelaten.
De regering vernietigt dit fundamentele principe van solidariteit in de sociale zekerheid, waar de hoogste lonen op hun volledige loon bijdragen betalen voor begrensde rechten. Het is een liberaal dogma van individualisme dat hiermee wordt bevestigd. We zullen niet meer bijdragen op basis van interpersoonlijke solidariteit, wat nochtans één van de fundamenten van de sociale zekerheid is!
Zoals je ziet, zal de uitsluiting van werklozen haast niet opleveren op macro-economisch vlak als er geen jobs beschikbaar zijn. De werkloosheidsuitgaven zijn laag in vergelijking met onze globale overheidsuitgaven. Maatregelen die dereguleren zullen geen jobs creëren, integendeel! Het is liberaal dogmatisme: almaar méér geven aan de rijken en almaar méér afnemen van de werkende klasse.
We spreken alvast af bij de volgende begrotingscontrole: de werkzaamheidsgraad zal niet gestegen zijn en het overheidstekort zal niet onder controle zijn. De pijlers van de sociale zekerheid worden ondermijnd, onze openbare diensten ook, en waarom allemaal? Voor niets! Behalve dan om het ideaal te dienen van rechts in de versie van Trump, Macron, De Wever (met zijn separatistisch programma), Bouchez: uitsluiten, stigmatiseren, minachten, afwijzen.
Daarom trekken we op 25 juni de straat op, en dat zullen we blijven doen zo vaak als nodig is, om deze regeringsmaatregelen aan te vechten want ze zetten ons systeem van sociale bescherming en de stabiliteit van onze samenleving op losse schroeven. Een andere keuze is mogelijk en betaalbaar, het is geen utopie! Wij eisen een betere samenleving voor iedereen, gebaseerd op solidariteit en rechtvaardigheid, want sociale rechtvaardigheid is de hoeksteen van elke democratie!